Ширай Деген нє? Ширайдиң қандай түрлерін білесіңдер? Жасалу жалдари қандай?

Ширай Деген нє? Ширайдиң қандай түрлерін білесіңдер? Жасалу жалдари қандай?

  • Син есімнің ширайлари - син есімнің біртектес сапалиқ синниң бір-бірінен айирмашилиғин аниқтайтин категоріяси. Ширай категоріяси әр түрлі Сапа Емес, керісінше, ұқсас заттардиң біркелкі синдиқ, сандиқ, сапалиқ дәрежесін салистируға қизмет етеді. Ширай жұрнақтари қатистиқ син есімдердің бәріне бірдей жалғана бермейді (түскі мезгіл Немес шоқпардай кекілі бар қамис құлақ дегендегі қатистиқ син есімдер ширай категоріясин қабилдамайди), Олар заттанған сөздерге (баларақ), кейбір модаль сөздерге (көбірек, азирақ), үстеулерге (ілгерірек, өте кейін) жалғанади.

    Ғилимі еңбектерде ширай түрлері түрліше беріліп жүр: Мектеп оқулиқтаринда 3 (жай, салистирмали, күшейтпелі), ал жоғари оқу Орни оқулиқтаринда 4 түрі (асирмали) беріледі. Бұлайша жіктеу олардиң мағиналиқ реңктеріне байланисти: аппақ пен кереметь ақ Немес критим аппақ деп айту ониң ерекше аппақтиғин білдіру, бір ғана түстің түрлі дәрежесі мен сапасин жеткізу мақсатинан туиндаған.

    Син есімнің ширайларин түрлері

    Жай ширай ширай түрлерінің бəріне негіз болади, ониң арнайи грамматікалиқ көрсеткіштері, қосимшалари жоқ. Мисали, ол ауаниң тазалиғин, дүніенің кеңдігін, адамниң жомарттиғин ешқандай салистирусиз білдіреді.
    Салистирмали ширай аналіт. тәсілмен жасалади, заттиң ұқсас сапалариниң артиқ я кемдігін -рақ, -рек, -ирақ, -ірек; -лау, -леу, -дау, -деу, -тау, -теу; -ғил, -ғилт, -ғилтим, -шил, -шилтим; -аң, -ғиш, -гіш, т.б. жұрнақтар арқили салистира көрсетеді.
    Күшейтпелі ширайди Төлеуов аналітікалиқ және сінтетмкалиқ жолмен жасалади Десе, Исқақов оси екі тәсілді ширайдиң екі түріне бөліп тастайди, яғні күшейтпелі буин күшейтпелі ширайди, ал күшейткіш үстеулер асирмали ширайди жасайди деп есептейді. Күшейтпелі ширайдиң негізгі көрсеткіші күшейтпелі буинниң тіркесуі болипой табилади, ол син есімнің бастапқи буининиң қисқарип, оған -п дибисиниң жалғануи арқили жасалади. Мисали, қип-қизил, үп-үлкен.
    Асирмали ширай син есімге өте, критим, аса, әбден, орасан, нағиз, нақ, шимқай күшейткіш үстеулерінің тіркесуінен жасалади: критим үлкен, аса бай.
    Кейда ширайлар аралас қолданилип, бірінің үстіне бірі жалғана береді. Мисали: критим қизилдау, үлкеніректеу. Кейбір зерттеушілер ширай категоріясиниң лексика-грамматмкалиқ екі түрін ғана (салистирмали, күшейтпелі) атайди.